Polecane strony

Regulatory czynności organizmu

Regulatorami są składniki pokarmowe, które spożywane w minimalnych ilościach odgrywają rolę w kontroli i regulacji określonych funkcji organizmu, a nie są wytwarzane w ustroju. Typowymi regulatorami będą witaminy, a ponadto niektóre mikroelementy, takie jak mangan, kobalt, jod i niektóre kwasy tłuszczowe.
Zasady prawidłowego żywienia wymagają, aby składniki pokarmowe spożywane były w odpowiednich wzajemnych pro­porcjach, w odpowiedniej objętości, aby cechy smakowe i zapa­chowe (organoleptyczne) pożywienia odpowiadały upodoba­niom, a częstotliwość posiłków była również odpowiednia.
Obecnie nieco uwagi poświęcimy sprawie nomenklatury. Wszystko, co spożywamy, a co służy zaspokojeniu zapotrzebo­wania na energię, składniki budulcowe i regulatory czynności organizmu, określa się jako rację pokarmową dobową, tygod­niową itd. Racja pokarmowa ma określony skład i wartość kaloryczną. Skład racji pokarmowej wyraża udział poszczegól­nych w niej składników, co można przedstawić:
jako ilość w gramach poszczególnych składników pokar­mowych spożytych w ciągu doby. np. 100 g białka. 250 g węglo­wodanów. 100 g tłuszczu, określone ilości witamin i elementów mineralnych. Wartość kaloryczna racji pokarmowej o wymie­nionym składzie wynosi 2200 kcal na dobę;
udział procentowy poszczególnych składników pokarmo­wych w dobowym spożyciu energii, np.: wartość kaloryczna dobowej racji pokarmowej wynosi 2200 kcal, w tvm z białek (100 g = 400 kcal) pochodzi 18% energii, z węglowodanów

(250 g = 1000 kcal) pochodzi 45% energii, a z tłuszczów (100 g = 900 kcal) pochodzi 41% energii. A więc wartość kalorycz­ną dobowej racji pokarmowej 2200 kcal w 18% pokrywają białka, w 45% węglowodany i w 40% tłuszcze. Wdalszym ciągu niniejszej pracy skład racji pokarmowej będzie wyrażany jako liczba gramów poszczególnych składników lub też procent energii, pochodzącej z trzech podstawowych składników pokar­mowych.
Jeżeli racja pokarmowa ma celowo zmieniony skład luh wartość kaloryczną, a zmiana ta ma ściśle określony cci leczni­czy, nazywa się to dietą. Jeśli racja pokarmowa ma obniżoną zawartość kalorii w stosunku do zapotrzebowania, mówi się o diecie odchudzającej.
Poszczególne składniki pokarmowe powinny być spożywane w odpowiednich proporcjach.
I tak: 10 do 15% spożywanej energii pochodzić powinno ze spożycia białek, około 55% ze spożycia węglowodanów, a resz­ta, tj. około 30%. ze spożycia tłuszczów. Dla przykładu: człowiek o trybie życia wymagającym spożycia około 2500 kcal na dobę (dobowy wydatek energii rzędu 2500 kcal na dobę) powinien przyjąć w postaci białka 250 do 425 kcal, co stanowi 62 do 90 g białka na dobę (1 gram białka = 4 kcal); w postaci węglowodanów około 1300 kcal, co stanowi około 325 g (1 gram węglowodanów = 4 kcal); w postaci tłuszczów około 830 kcal, co jest równe około 103 g tłuszczu (1 gram tłuszczu = około 8 kcal).
Powyżej przedstawione proporcje podstawowych składni­ków pokarmowych dotyczą żywienia o pełnym pokryciu zapo­trzebowania kalorycznego. Odchudzanie będzie się r/.ądz*i nieco innymi prawami, o czym niżej. Nie będziemy tutaj omawiali, jakie ilości innych składników pokarmowych konie­czne są do spożycia w dobowej racji pokarmu, gdyż na ten temat jest już dość dużo publikacji.
Objętość spożywanego pokarmu ma duże znaczenie dla prawidłowego żywienia. Jelita dla pobudzenia czynności motorycznej. a więc ruchów robaczkowych koniecznych dla przesu­wania treści pokarmowej, a również dla prawidłowego wydzie­lania soków trawiennych, muszą być odpowiednio napełnione pokarmem. Mała objętość spożywanego pokarmu może spowo­dować upośledzenie wydzielania i czynności motorycznej jelit, utrudniając trawienie. Wynikiem tego mogą być biegunki i za­parcia. Nie ma specjalnych norm objętości spożywanego pokar­mu, a kryterium oceny jest samopoczucie po spożyciu posiłku i ewentualne dolegliwości. Funkcję wypełniacza jelit spełniają głównie warzywa, owoce, częściowo chleb. Cechy organolepty­czne, tzn. cechy zapachowe i smakowe są również ważne. Zapewniają dobre wydzielanie soków trawiennych żołądka i jelit już w momencie zasiadania do posiłku. W ten sposób spożywany obiad czy kolacja trafiają do żołądka już przygoto­wanego na przyjęcie pożywienia.
Odpowiednio długie, regularne przerwy między posiłkami mają wielkie znaczenie w profilaktyce otyłości. Wykazano bowiem, że zbyt duże przerwy pomiędzy posiłkami oraz „doja­danie" w przerwach powodują skłonność do spożywania na ogół większej ilości pokarmu niż wynosi zapotrzebowanie na energię, co prowadzi do tycia. Należy więc spożywać trzy lub cztery posiłki dziennie, zawsze o tej samej porze, nie dojadać w przerwach, które nie powinny być większe niż około 4 do 5 godzin. W jakich godzinach należy ustalić pory jedzenia, jest już sprawą przyzwyczajenia i odpowiednich nawyków. Regularne spożywanie posiłków jest ważne zwłaszcza dla ludzi skłonnych do tycia, o czym będzie mowa w rozdziale poświęconym profi­laktyce otyłości i odchudzaniu.

copyright 2011