Otyłość i odchudzanie w czasie ciąży i karmienia

U wielu kobiet początek otyłości wiąże się z okresem ciąży, rzadziej z okresem karmienia. Skąd bierze się duża skłonność do tycia w tym czasie?
Niewątpliwie w czasie ciąży istnieje zwiększona chęć do je­dzenia innych produktów niż zazwyczaj. Duży apetyt w czasie ciąży to jedynie jeden z powodów tycia. Często główną winę za powstanie otyłości u kobiet w ciąży ponosi najbliższe otoczenie: mąż, babcia, teściowa itd. W do­brej wierze, w przekonaniu, że kobieta w ciąży to przecież już dwoje ludzi, namawia się i przekonuje ją, że powinna również jeść za dwoje. Zgodny chór tego rodzaju głosów nie pozostaje bez echa i podopieczna zaczyna rzeczywiście jadać za dwoje, co jej ułatwia niemały w tym czasie apetyt. Efekty są widoczne: czasami zdarzają się przypadki tycia w czasie ciąży o 20 do 30 kg ponad poprzedni ciężar ciała. Jest to bardzo dużo, jeśli zważy­my, że związany z postępem ciąży wzrost ciężaru ciała nie powinien być większy niż ok. 10 kg, z wahaniami ok. 2 kg ( ± 2 kg)
Nadmierne spożycie kalorii to jedna przyczyna otyłości powstającej w okresie ciąży, a druga to zmniejszenie aktywnoś­ci fizycznej, bardziej leniwy tryb życia. Jest to w dużym stopniu uzasadnione obiektywnie, bowiem kobieta w ciąży nie jest w pełni sprawną,!'wydolna fizycznie. Ciąża wymaga oszczędza­jącego trybu ż^cia w sensie unikania nadmiernej pracy fizycz­nej, nadmiernych wysiłków, natomiast ruchliwy tryb życia, gimnastyka rekreacyjna, spacery są potrzebne i zalecane.
Najbliższe otoczenie ciężarnej także i w tych sprawach wywiera niekorzystny wpływ, zmuszając ją często do leniwego, prawie leżącego trybu życia.
Jak więc widzimy, w powstawaniu otyłości u kobiet w ciąży odgrywają rolę te same czynniki, które decydują o tyciu w ogóle, ale ich działanie jest zwielokrotnione: nadmiernemu spoży­ciu kalorii sprzyja duży apetyt oraz nacisk otoczenia, prowa­dzeniu zaś mało aktywnego trybu życia sprzyja sam fakt ciąży i również nacisk otoczenia.
Okres karmienia nie jest łaskawszy, jeśli chodzi o powstawa­nie otyłości. Kobieta opiekująca się dzieckiem często pojada, prowadzi „drepcący" tryb życia, często posypia w ciągu dnia, nawet kosztem obowiązkowych spacerów z dzieckiem, za na­mową otoczenia często pije dużo tzw. bawarki, aby rzekomo mieć zapewniony pokarm.


Co robić, aby nie tyć w okresie ciąży i karmienia


Zwiększanie masy i ciężaru ciała w ciąży jest wynikiem rozwoju i wzrostu płodu, macicy, błon płodowych itd. Wymaga to bezwzględnie spożycia większej liczby kalorii, niż wynosi aktualny wydatek energii. Częste powstawanie otyłości w okresie ciąży świadczy jednak, że ilość spożywanego pokarmu przekracza zapotrzebowanie i nadmiar kalorii zmienia się w tłuszcz gromadzony w tkance tłuszczowej. Jak obliczono, wielkość dodatkowego spożycia kalorii, konieczna do zapew­nienia rozwoju płodu, macicy i błon płodowych powinna wyno­sić około 80 000 kcal w ciągu całej ciąży. Jeżeli tę liczbę kalorii podzielimy przez czas trwania ciąży, to otrzymamy około 280 kcal na dobę. O taką właśnie liczbę kalorii powinno się zwię­kszyć dobowe spożycie. Mówiąc o 80 000 kcal dodatkowo potrzebnych dla rozwoju ciąży, rozumiemy, że liczba ta wyraża wielkość dodatniego bilansu energii, jaki konieczny jest do zapewnienia wzrostu masy ciała o masę płodu, błon płodowych i macicy. Niekoniecznie musi wynikać ze zwiększonego spoży­cia kalorii. Równie dobrze może być skutkiem ograniczenia aktywności fizycznej, a więc ograniczenia wydatku energii. W okresie ciąży zwiększa się oczywiście spożycie kalorii, ale równocześnie zmniejsza się wydatek energii. Z różnych badań przeprowadzonych na ten temat wynika, że owe 80 000 dodat­kowych kcal potrzebne dla rozwoju płodu i postępu ciąży w 50% jest wynikiem faktycznego wzrostu spożycia kalorii.
a pozostałe 50% dodatkowych kalorii uzyskuje organizm przez ograniczenie wydatku energii jako skutku zmniejszenia aktyw­ności fizycznej. Są to oczywiście bardzo ogólne obserwacje, bo może się zdarzyć, że w czasie ciąży aktywność fizyczna nie będzie obniżona i cała dodatkowa liczba kalorii potrzebnych na rozwój płodu, owe 80 000 kcal, jest wynikiem jedynie zwię­kszonego spożycia kalorii.
Jak wspomniano, w czasie prawidłowej ciąży, nie powikłanej otyłością, wzrost masy ciała powinien wynosić 10± 2 kg nacaty okres ciąży, co wynosi miesięcznie około 900 gramów. Jeżeli jest większy, świadczy to, że powstaje otyłość. Przedstawionych liczb nie należy traktować jako zupełnie ścisłych, gdyż jak we wszystkim, co dotyczy człowieka, mogą być i w tym względzie odchylenia. Są to jedynie orientacyjne dane, informujące o ogólnych prawidłowościach. Owe dodatkowe 280 kcal na dobę nie muszą być dokładnie tą liczbą kalorii przyjmowaną codziennie i z dnia na dzień, może ich być mniej lub więcej. Również w poszczególnych okresach ciąży liczba dodatkowych kalorii jest różna. Na ogół początek ciąży mniej odbiega od sposobu życia i od żywienia w porównaniu do okresu przed ciążą, natomiast końcowe miesiące ciąży są bardziej pod tym względem odmienne; występują już duże ograniczenia aktyw­ności fizycznej, wzrost spożycia i zmiany apetytu.
Na ogół początkowy okres ciąży, do 3 4 miesiąca, charakte­ryzuje się niewielkim wzrostem ciężaru ciała, również nadmiar spożywanych kalorii jest minimalny. Praktycznie cały 10 kg wzrost ciężaru ciała związany z ciążą koncentruje się więc w drugiej jej połowie i wtedy miesięczny przyrost ciężaru ciała będzie większy niż owe 900 gramów na miesiąc. Również, nadmiar spożytych kalorii w 2 połowie ciąży będzie większy niż średnio 280 kcal na dobę.
Ciąża nie wymaga więc jakiegoś drastycznego zwiększenia spożycia kalorii. Korzystając z załączonych tabel wartości kalorycznych produktów spożywczych można obliczyć, jakie dodatkowe ilości pieczywa, mięs, jaj, mleka i innych produktów wymagane będą dla pokrycia dodatkowego zapotrzebowania na energię w czasie ciąży, nawet wtedy, gdy cały nadmiar spożycia realizować się będzie w jej drugiej połowie. Nie będą to duże ilości pożywienia.
W przypadku zmiany trybu życia na mało aktywny, zwłaszcza jeżeli przed zajściem w ciążę kobieta prowadziła bardzo ruchli­wy, aktywny tryb życia, w okresie ciąży nie musi być w ogóle jakiegokolwiek zwiększenia ilości spożywanych pokarmów. Owe dodatkowe 280 kcal potrzebne na wzrost płodu może być bowiem wynikiem: zwiększenia ilości snu z 7 do 9 godzin, zaprzestania dłuższych marszów, zwiększenia ilości czasu spę­dzonego na leżąco i siedząco.
Jak już o tym była wzmianka, z obserwacji wynika, że w okresie dobrze prowadzonej ciąży na owe dodatkowe 80 000 kcal (280 kcal na dobę), jedynie 50%, a więc około 140 kcal, pokrywane jest w postaci faktycznego zwiększenia spożycia, pozostałe 50% organizm zyskuje na skutek ograniczania ak­tywności fizycznej, a więc zmniejszenia wydatku energii. A w dobowym spożyciu, w dobowej racji pokarmowej 140 kcal stanowi już bardzo małą ilość produktów, czasami wręcz trudno zauważalną. Nawet jeżeli przyjmiemy, że cały dodatkowy wzrost spożycia nastąpi w drugiej połowie ciąży, wynosząc wtedy około 280 kcal/dobę, również nie będzie to specjalnie dużo. Dla orientacji porównajmy 280/kcal/dobę z dietą o war­tości kalorycznej około 700 kcal.
Jak więc można się było zorientować, ciąża nie powinna być związana ze specjalnie odmiennym trybem odżywiania, jeżeli chodzi o liczbę kalorii, i należy bardzo krytycznie oceniać zarówno własny apetyt, który w tym okresie zmusza czasami kobiety do objadania się, jak i nacisk otoczenia, aby jadła za dwoje. Trzeba wziąć pod uwagę ciężar ciała. Jeżeli w ciągu 9 miesięcy ma on wzrosnąć o około 10 kg, to na miesiąc nie powinno się w zasadzie zyskiwać więcej niż średnio około 0,9 kg. Na początku powinien to być minimalny wzrost ciężaru ciała, zaś pod koniec ciąży w granicach około 1,21,8 kg. Ale uwaga: spożycie białka w okresie ciąży i karmienia powinno być większe, na poziomie 23 g na kg.

Pamiętajmy, że otyłość i ciąża nie są dobrymi towarzyszami. Otyłość, zwłaszcza w końcowych miesiącach ciąży, pogarsza samopoczucie, a ponadto utrudnia poród. Należy więc bardzo dbać i pilnować się, aby nie dopuścić w tym okresie do tycia.
Jak zapobiegać otyłości w czasie ciąży? Odchudzanie nie jest wskazane. Wszelkie ograniczenia spożycia kalorii nie mogą być zalecane ze względu na dobro przyszłego dziecka. Odchudzanie pozostawmy na później. Natomiast konieczna jest profilaktyka otyłości: głównie regularne żywienie, 3 lub 4 posiłki dziennie, urozmaicone, jeżeli chodzi o produkty. Dużo potraw mięsnych, warzyw i owoców, ale nie słodkich. Staramy się specjalnie unikać słodyczy i pokarmów tłustych, gdyż stanowią one kalorie mało wartościowe. Żywienie w ciąży powinno być bogate w białko.
Konieczna jest wtedy stała kontrola ciężaru ciała, a więc codzienne ważenie. Jeżeli ciężar ciała będzie narastał w szyb­szym tempie niż około 1 kg na miesiąc, zwłaszcza w pierwszej połowie ciąży, to powinno się nieco ograniczyć spożycie, najle­piej pokarmów mącznych i pieczywa, ale z umiarem. Dobrze jest również w czasie ciąży spojrzeć w lustro, czy aby nie za dużo tłuszczu odłożyło się na biodrach i na brzuchu, gdyż jest to również wskazówka co do postępu otyłości. Nie poddawajmy s/ę nacisków/ otoczenia, nie dajmy się namówić na „jedzenie za dwoje".
Profilaktyka otyłości w okresie karmienia to również kontro­la ciężaru ciała. Trzeba pamiętać, że ciężar ciała w tym czasie nie powinien się zwiększać, raczej nieco maleć. W okresie karmie­nia, podobnie jak w czasie ciąży, nie można się odchudzać, pożywienie w tym czasie powinno zawierać dużo białka.

copyright 2011